Środa, 18 października 2017 • 291 dzień roku • Imieniny: Juliana, Łukasza, Bratumiła Kontakt

Fiskus bierze wszystko


Na pierwszy rzut oka może się wydawać, że 100% podatek nie powinien mieć racji bytu, gdyż jest nieracjonalny i sprzeczny ze zdrowym rozsądkiem. Niestety, po raz kolejny okazuje się, że dla krajowego ustawodawcy zdrowy rozsądek i racjonalność stanowionego prawa nie są priorytetami.

Od 31 marca 2012 r., tj. od momentu wejścia w życie nowelizacji Ordynacji podatkowej1 wprowadzającej zmiany metody zaokrągleń podatku od niektórych dochodów kapitałowych, można spotkać się z sytuacją, że naliczony podatek równy jest kwocie uzyskanego dochodu2. Powyższa sytuacja ma miejsce np. wtedy, gdy odsetki od środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku podatnika wynoszą 1 grosz. Wówczas wskutek zaokrąglenia kwoty pobieranego podatku do pełnych groszy w górę całość dopisanych do salda rachunku odsetek jest przekazywana w formie podatku do urzędu skarbowego3. Ponieważ taki wymiar podatku bardziej przypomina zarekwirowanie dochodu niż stanowiącą jego część daninę na rzecz państwa, więc w naturalny sposób nasuwa się pytanie, czy zabranie całości dochodu można jeszcze uznać za podatek.

Co o podatkach mówi Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej?

Z natury rzeczy konstytucja odnosi się bardzo ogólnie do kwestii podatków. Obowiązek płacenia podatków nakłada na obywateli art. 84, zgodnie z którym

Każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie.

Natomiast w art. 217 konstytucji stwierdza się, że

Nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych, a także zasad przyznawania ulg i umorzeń oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podatków następuje w drodze ustawy.

Z powyższego wynika, że nakładanie podatków i określanie wysokości ich stawek następuje (wyłącznie) na podstawie ustawy.

Ordynacja podatkowa

Jedną z ustaw, o których mowa w konstytucji i jednocześnie podstawowym aktem prawnym regulującym tematykę zobowiązań podatkowych, jest wspomniana już wcześniej Ordynacja podatkowa z 29 sierpnia 1997. Ustawa ta w art. 6 definiuje również samo pojęcie podatku:

Podatkiem jest publicznoprawne, nieodpłatne, przymusowe oraz bezzwrotne świadczenie pieniężne na rzecz Skarbu Państwa, województwa, powiatu lub gminy, wynikające z ustawy podatkowej.

Jak widać, powyższa definicja nie określa maksymalnego wymiaru podatku, zatem formalnie rzecz biorąc, nic nie stoi na przeszkodzie, żeby nawet 100% daninę uznać za podatek. Otwarte pozostają natomiast kwestie, takie jak zasadność i racjonalność tak naliczanego podatku, a także odbiór społeczny i sprawiedliwość daniny.

Nieracjonalne prawo jest szkodliwe

Mimo że w omawianym przypadku kwoty podatku są dosłownie groszowe, mało kto analizując wyciąg ze swojego rachunku zawierający podatek równy uzyskanemu dochodowi, uzna wysokość tego świadczenia za uzasadnioną. Związane z tym poczucie niesprawiedliwego prawa nie sprzyja budowaniu zaufania i szacunku do państwa i jego organów, czego, niestety, ustawodawca nie wziął pod uwagę.


1 Nowelizacja Ordynacji podatkowej, o której mowa znajduje się w art. 4 ustawy z 22 grudnia 2011 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z realizacją ustawy budżetowej (Dz. U. Nr 291, poz. 1707 z 30 grudnia 2011 r.).

2 Zgodnie z art. 63 §1a Ordynacji podatkowej zmiana sposobu zaokrągleń dotyczy tylko niektórych dochodów (przychodów), od których pobiera się 19% zryczałtowany podatek dochodowy, tj.:

1. z odsetek od pożyczek, z wyjątkiem gdy udzielanie pożyczek jest przedmiotem działalności gospodarczej,

2. z odsetek i dyskonta od papierów wartościowych,

3. z odsetek lub innych przychodów od środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku podatnika lub w innych formach oszczędzania, przechowywania lub inwestowania, prowadzonych przez podmiot uprawniony na podstawie odrębnych przepisów, z wyjątkiem środków pieniężnych związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą.

Zobacz: art. 30a ust. 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.

3 Przed nowelizacją podatek od dochodów odsetkowych zaokrąglany był do pełnego złotego (kwoty poniżej 50 groszy były pomijane, a od 50 groszy wzwyż zaokrąglane w górę do pełnego złotego). Zmiana sposobu zaokrągleń spowodowana była powszechnością jednodniowych lokat antypodatkowych, dla których podatek Belki po zaokrągleniu wynosił zero.